رد پای معدن‌کاری و گردشگری بی‌ضابطه در اعماق زمین | گنجینه‌های پنهان زمین در مسیر نابودی تدریجی | نخجیر، بحرانی‌ترین غار ایران

گردشگری بی‌ضابطه، معدن‌کاری و آلودگی، غارهای ایران به‌عنوان گنجینه‌های کهن سرزمین را در معرض تخریب و نابودی قرار داده است.

همشهری‌آنلاین – مجیدجباری: دوم مهرماه، روز جهانی غار پاک، فرصتی برای یادآوری ارزش اکوسیستم‌هایی است که دور از چشم انسان در اعماق زمین قرار دارند، اما نقش مهمی در حفظ منابع آب، تنوع زیستی و تاریخ طبیعی ایفا می‌کنند. کارشناسان غارشناسی هشدار می‌دهند که بسیاری از غارهای ایران امروز با تهدیدهایی مانند گردشگری بی‌ضابطه، معدن‌کاری، راه‌سازی، آلودگی آب و تخریب فیزیکی روبه‌رو هستند.

رئیس سابق انجمن غار و غارشناسی ایرانیان، غارها را به «فریزرهای طبیعی زمین» تشبیه می‌کند و می‌گوید: همان‌طور که انسان مواد ارزشمند غذایی را برای استفاده در آینده در فریزر نگهداری می‌کند، غارها نیز بخشی از ارزشمندترین ذخایر طبیعی زمین را در خود حفظ کرده‌اند.

جواد نظام‌دوست در گفت‌وگو با همشهری‌آنلاین می‌افزاید: بسیاری از منابع آب زیرزمینی و آب‌های کارستی در غارها ذخیره شده‌اند و برخی از آن‌ها قدمتی چند میلیون ساله دارند. غارها همچنین زیستگاه گونه‌هایی مانند خفاش‌ها، خرس‌ها، گوشتخواران کوچک، حشرات و انواع میکروارگانیسم‌ها هستند و نقشی مهم در پایداری اکوسیستم‌های اطراف خود ایفا می‌کنند.

نظام‌دوست با اشاره به نقش خفاش‌ها در کنترل طبیعی آفات کشاورزی می‌گوید: خفاش‌ها می‌توانند بدون نیاز به سموم شیمیایی، بسیاری از حشرات و لاروهای آسیب‌زننده به محصولات کشاورزی را کنترل کنند و به کشاورزان کمک برسانند.

غارها؛ شناسنامه طبیعی و تاریخی سرزمین

این غارشناس می‌گوید: غارها منابع ارزشمند برای مطالعات اقلیم‌شناسی، دیرینه‌شناسی، باستان‌شناسی، آب‌شناسی و زیست‌شناسی به شمار می‌روند. ایران به دلیل گستردگی سازندهای کارستی ظرفیت بالایی در زمینه غارها دارد. تاکنون حدود ۲۵۰۰ تا ۲۶۰۰ غار در کشور شناسایی شده، اما تعداد غارهایی که به‌طور کامل مطالعه و مستندسازی شده باشند، بسیار محدود است.

گردشگری شتاب‌زده، تهدیدی برای غارها

نظام‌دوست یکی از مهم‌ترین تهدیدهای غارهای ایران را تبدیل شتاب‌زده آن‌ها به مقاصد گردشگری می‌داند و تصریح می‌کند: در بسیاری از موارد، به محض شناسایی یک غار، فشارهایی برای ایجاد مسیر دسترسی، جاده، تأسیسات و بازدید عمومی آغاز می‌شود که می‌تواند به ساختار طبیعی غار وارد کند.

او غار نخجیر در استان مرکزی را نمونه‌ای از این مداخلات عنوان می‌کند و می‌افزاید: برای تسهیل ورود و خروج گردشگران، یک تونل چندصد متری در انتهای غار حفر و این اقدام باعث تغییر جریان هوا و کاهش رطوبت طبیعی غار شده و بخشی از پویایی طبیعی آن را از بین برده است.

زخم معدن‌کاری بر پیکر غارها

نظام‌دوست معدن‌کاری را از دیگر تهدیدهای مهم غارهای کشور می‌داند و در این زمینه به غار سراب در همدان اشاره می‌کند که فعالیت‌های معدنی به آن آسیب جدی وارد کرده است. ضمن اینکه غار جهنم در منطقه طبس نیز که سال‌ها پیش توسط غارنوردان شناسایی شد، بعدها در جریان فعالیت‌های معدنی به‌طور کامل از بین رفت و امروز اثری از این غار باقی نمانده است.

زباله، یادگاری‌نویسی و آلودگی آب

رئیس سابق انجمن غار و غارشناسی ایرانیان می‌گوید: برخلاف محیط‌های سطحی، زباله در غارها به‌دلیل نبود نور خورشید و شرایط طبیعی تجزیه، ماندگاری بسیار طولانی دارند و می‌توانند منابع آب و زیستمندان غار را تحت تأثیر قرار دهند. به همین دلیل، از سال ۱۳۸۹ برنامه‌های پاکسازی غارها با مشارکت غارنوردان، انجمن‌های مردم‌نهاد و نهادهای مسئول آغاز شد و همچنان ادامه دارد. با این حال، هنوز در برخی غارهای پرتردد، از جمله رودافشان و یخ‌مراد، آثار زباله و تخریب مشاهده می‌شود. علاوه بر این، یادگاری‌نویسی روی دیواره‌ها و سازندهای آهکی، یکی دیگر از آسیب‌های رایج در غارهاست که حذف آن‌ها بسیار دشوار و گاهی ناممکن است.

نورپردازی نامناسب و تهدید غارهای یخی

نظام‌دوست استفاده از نورهای رنگی و گرم در برخی غارهای گردشگری را نیز اقدامی آسیب‌زا می‌داند و می‌گوید: روشن ماندن دائمی چراغ‌ها، علاوه بر افزایش دمای محیط، زمینه رشد خزه و سبزینه را فراهم می‌کند و به شرایط طبیعی غار آسیب می‌زند. به همین خاطر، استفاده از نورهای سرد و سامانه‌های روشنایی مجهز به حسگر حرکتی، راهکاری مناسب برای کاهش این آسیب‌هاست.

این کارشناس برجسته کشور همچنین نسبت به وضعیت غارهای یخی هشدار می‌دهد و می‌گوید: ورود بیش از ظرفیت گردشگران و تغییر شرایط طبیعی باعث کاهش ذخایر یخی در برخی غارها شده است. یخ‌های موجود در این غارها می‌توانند اطلاعات ارزشمندی از شرایط اقلیمی هزاران و حتی میلیون‌ها سال گذشته در اختیار پژوهشگران قرار دهند.

تنها چند غار برای گردشگری کافی است

نظام‌دوست تصریح می‌کند: ایران نیازی ندارد تا غارهای جدید را به جاذبه گردشگری تبدیل کند. تعداد محدودی غار با مدیریت اصولی و رعایت ظرفیت پذیرش می‌توانند پاسخگوی نیاز گردشگری کشور باشند. گردشگری فقط یکی از چند کارکرد غارهاست و نباید سایر ارزش‌های محیط‌زیستی، علمی و تاریخی آن‌ها را قربانی کرد.

قلب‌های تپنده زمین

این غارشناس در پایان با تاکید بر ضرورت حفاظت از غارها می‌گوید: غارها قلب تپنده زمین هستند. بسیاری از آسیب‌های واردشده به طبیعت سطحی قابل ترمیم است، اما وقتی یک غار تخریب می‌شود یا از بین می‌رود، احیای آن بسیار دشوار و گاهی غیرممکن است. بر همین اساس، معتقدم حفاظت از غارها بخشی از مسئولیت همگانی برای حفظ منابع آب، تنوع زیستی و میراث طبیعی کشور به شمار می‌رود.

۶ تهدید اصلی غارهای ایران و نمونه‌ها

• زباله و پسماند: غار رودافشان، غار نخجیر اراک
• تخریب فیزیکی غار: غار نخجیر اراک
• گردشگری بی‌ضابطه و ورود بیش از ظرفیت: غار یخ‌مراد البرز
• نور، صدا و برهم‌زدن شرایط طبیعی غار: نخجیر، غار ده‌شیخ کهگیلویه و بویراحمد
• آلودگی آب و منابع زیرزمینی: دانیال متل‌قو، غار گل‌زرد دماوند
• معدن، راه‌سازی و پروژه‌های عمرانی در حریم غار: غار دودزا زنجان، غار جهنم در طبس

غار نخجیر اراک؛ بحرانی‌ترین غار ایران

غار نخجیر اراک بحرانی‌ترین غار ایران است که به‌طور هم‌زمان سه عامل تخریب «نور و برهم‌زدن شرایط طبیعی، زباله و پسماند و تخریب فیزیکی غار» در آن مشاهده می‌شود.

کد خبر 1071405 منبع: همشهری آنلاین

• رد پای معدن‌کاری و گردشگری بی‌ضابطه در اعماق زمین | گنجینه‌های پنهان زمین در مسیر نابودی تدریجی | نخجیر، بحرانی‌ترین غار ایران

• هجوم زنان عربستانی؛ شیشه فروشگاه را شکستند + ویدئو

• خانه ریزها می توانند به واحد مسکونی تبدیل شوند

• شخصا به ترامپ درباره جنگ هشدار دادم

• فوری؛ ارتش ترکیه پیشروی را آغاز کرد | هدف از این تحرکات چیست؟

• امیرحسین قیاسی: قایدی چوب نترس بودنش را خورد | می‌خواهید نام چند بازیکن دیگر را بگویم که قلعه‌نویی را …

• عملیات نصب عرشه پل عبدالرحمن صوفی ادامه دارد| ترافیک جنوب تهران کم می شود

• صدور کیفرخواست برای ۶ مامور؛ آخرین وضعیت پرونده برخورد ناپسند با یک متهم

• لحظه ای که نماینده اسرائیل می خواست نماینده ایران را تحریک کند | ببینید

• ترامپ اعلام کرد افرادی را تجهیز کرده تا دولت ایران راسرنگون کنند | نتانیاهو گفت:نیروهایی از این ۲ استان‌ وارد مراکز اصلی شهرها خواهند شد

• این کشور وارد جنگ عربستان شد؛ ارسال سامانه های راداری و موشکی به عربستان

• حرکتی خاص در سازمان ملل که بیش از هر چیزی نتانیاهو را عصبانی کرد + عکس

• فرش قرمز در کاخ سفید برای آقای رئیس جمهور + فیلم

• واکنش رئیس جمهور چین به توهین ترامپ به بایدن | ببینید

• با ترامپ درباره چند موضوع به تفاهم رسیدیم

• دولت تندرو و افراطی روابط خود را با ایران قطع کرد

• پزشکیان: با ترامپ به توافق رسیدیم؛ توافق امضا شد و همچنان مایل به پیشبرد آن هستیم

• شخصا به ترامپ درباره جنگ هشدار دادم

• کشف شگفت انگیز در غار تاریخی در ایران | سکونتگاه ۸۰۰۰ ساله تا زندان ۴۰۰ ساله | زلزله‌ای که ۱۴ غارنشین را کشت! | ثبت جهانی ماهی کور به نام ایران

• ورود به این غار برای گردشگران ممنوع شد! | اولین غار دریایی ایران کجاست؟

• غارهای گردشگری درآمد ندارند | نشانه‌های زندگی انسان های اولیه در غارهای ایران | ۱۰ غار گردشگری از بودجه‌های دستگاه‌های دیگر تغذیه می‌کنند

• شناسایی و ثبت ۷ غار طبیعی

• رفتن به این غار در مازندران به خاطر خرس‌های سیبری ممنوع شد

• «نمکدان قشم» در فهرست برترین‌های جهان

• غار جدید همدان متولی ندارد

• پاکسازی شناسنامه های زمین