پاکستان در ماههای اخیر در معادلات غرب آسیا حضور و کنشهای متفاوتی از خود نشان داده و برخی این کنشها را نشانهای از آمادگی اسلامآباد برای ایفای نقشی فعالتر در تحولات منطقه تفسیر کردهاند.
به گزارش همشهری آنلاین، محمدصادق رضایی – پژوهشگر تعاملات بینالملل: پاکستان در ماههای اخیر در معادلات غرب آسیا حضور و کنشهای متفاوتی از خود نشان داده و برخی این کنشها را نشانهای از آمادگی اسلامآباد برای ایفای نقشی فعالتر در تحولات منطقه تفسیر کردهاند. با این حال، برای سنجش دقیق این فرضیه و اینکه آیا این کنشها میتواند به اقدام عملی و میدانی بدل شود یا صرفاً در سطح مواضع سیاسی باقی میماند، لازم است نگاهی جامع به وضعیت داخلی، اقتصادی، امنیتی و دیپلماتیک پاکستان انداخته شود. در ادامه این یادداشت، چهار محور اصلی بررسی میشود که در مجموع نشان میدهند پاکستان در شرایط فعلی از ظرفیت لازم برای ورود عملیاتی به هیچ جبهه جدیدی برخوردار نیست.
یک) فشار بحران انرژی ناشی از جنگ ایران و آمریکا
جنگ میان ایران و آمریکا و متعاقب آن مسدود شدن تنگه هرمز، ضربهای جدی به امنیت انرژی پاکستان وارد کرده است. این کشور که بخش قابلتوجهی از نفت و فرآوردههای نفتی مورد نیاز خود را از مسیر خلیج فارس تأمین میکند، با انسداد این آبراه با افزایش چشمگیر قیمت سوخت در بازار داخلی مواجه شده است. این افزایش قیمت پیامدهای اجتماعی و اقتصادی گستردهای در پی داشته؛ از جمله اعتراضها و اعتصابهای صنف کامیونداران که یکی از حساسترین حلقههای زنجیره حملونقل کالا در پاکستان محسوب میشوند و هرگونه اختلال در فعالیت آنها بهسرعت به بحران در تأمین کالاهای اساسی و افزایش تورم دامن میزند. در چنین شرایطی، دولت پاکستان عملاً درگیر مدیریت یک بحران معیشتی و اجتماعی در داخل است و کمترین ظرفیت را برای تمرکز منابع و توجه سیاسی بر یک جبهه جدید خارجی دارد.
دو) وابستگی مضاعف؛ وامهای عربی و سوخت ایرانی
انسداد تنگه هرمز پاکستان را بهطور همزمان به دو منبع حیاتی وابستهتر کرده است. نخست، وابستگی به کمکها و وامهای کشورهای عربی حوزه خلیج فارس که پیش از این نیز یکی از تکیهگاههای اصلی اقتصاد پاکستان بود، اکنون با توجه به بدهی خارجی این کشور که در سال ۲۰۲۶ به حدود ۱۳۰ میلیارد دلار رسیده، به شرط بقای اقتصادی تبدیل شده است. اسلامآباد برای تداوم دریافت این حمایتهای مالی ناگزیر است ملاحظات سیاسی طرفهای عربی، بهویژه عربستان سعودی، را در نظر بگیرد. دوم، به دلیل محدودیت واردات از مسیر خلیج فارس، وابستگی پاکستان به سوخت ایران بهطور محسوسی افزایش یافته است؛ روندی که هم از طریق مبادلات رسمی و هم مسیرهای مرزی غیررسمی در استانهای بلوچستان تقویت شده و عملاً بخشی از نیاز سوختی مناطق غربی و جنوبغربی پاکستان را ایران تأمین میکند. نتیجه این وضعیت آن است که پاکستان اکنون میان دو قطب رقیب منطقهای، یعنی ایران و عربستان، ناچار به حفظ نوعی موازنه است. این کشور برای وامها و تعهدات مالی که با طرفهای عربی بسته، ممکن است ناگزیر به اتخاذ برخی جهتگیریهای سیاسی همسو با آنها شود، اما این جهتگیری هرگز تا سطح اقدام عملی پیش نخواهد رفت؛ چرا که ورود میدانی به پروندههایی مانند یمن، بهمنزله بهخطرافتادن جریان سوخت ایرانی و در نتیجه تشدید بحران انرژی داخلی و حتی احتمال تنش در مرز غربی پاکستان با ایران خواهد بود. به بیان دیگر، هرگونه اقدام عملی در این حوزه، نه یک متغیر جدید بلکه بار سنگینتری بر انبوه بحرانهای موجود پاکستان خواهد افزود.
سه) درگیریهای امنیتی و نظامی چندجبههای
پاکستان همزمان در داخل و در مرزهای خود با چالشهای امنیتی متعددی روبهرو است. تنشهای مکرر و گاه پرشدت با هند در مرز شرقی و جنگ اخیر با افغانستان که مرز شمالی و جنوبی این کشور را درگیر کرده، عملاً بخش بزرگی از ظرفیت نظامی و توان تصمیمگیری اسلامآباد را به خود اختصاص داده است. باز شدن جبههای جدید در غرب، در چنین شرایطی، میتواند تعادل امنیتی بسیار شکننده پاکستان را بهکلی برهم بزند. افزون بر این، وضعیت امنیتی داخلی پاکستان نیز به همان اندازه بحرانی است؛ حملات مکرر گروههای مسلح مانند ارتش آزادیبخش بلوچستان (BLA) و جنبش طالبان پاکستان (TTP) بخش قابلتوجهی از نیروها و منابع ارتش پاکستان را به خود مشغول کرده است. مجموع این عوامل نشان میدهد نیروهای مسلح پاکستان در وضعیتی نیستند که بتوانند بدون آسیب جدی به توان دفاعی و امنیتی کشور، در جبهه یا بحران تازهای مشارکت فعال داشته باشند.
چهار) الزامات نقش میانجیگری میان ایران و آمریکا
پذیرش نقش میانجی میان دو طرف یک منازعه، مستلزم رعایت اصل بیطرفی از سوی کشور میانجی است؛ در غیر این صورت، اعتبار و کارآمدی آن نقش بهکلی زیر سؤال میرود. پاکستان که هماکنون در جایگاه یکی از میانجیهای میان ایران و آمریکا مطرح است، بهطور طبیعی نمیتواند در همان زمان اقداماتی در تضاد با منافع ایران انجام دهد، زیرا چنین اقدامی بیطرفی آن را از میان میبرد و نقش میانجیگریاش را بیاعتبار میکند. این نقش برای پاکستان صرفاً یک امتیاز نمادین نیست، بلکه از منظر دیپلماتیک برای این کشور اهمیت راهبردی دارد، چرا که میتواند جایگاه بینالمللی اسلامآباد را در شرایطی که از منظر اقتصادی و امنیتی با ضعف مواجه است، تقویت کند. به همین دلیل، پاکستان انگیزه قوی برای حفظ نقش میانجی دارد و همین انگیزه یکی دیگر از موانع جدی در برابر هرگونه اقدام عملیاتی این کشور علیه منافع ایران در پروندههای منطقهای محسوب میشود.
با در نظر گرفتن مجموعه عوامل یادشده، یعنی فشار بحران انرژی، وابستگی همزمان به وامهای عربی و سوخت ایرانی و لزوم حفظ موازنه میان دو قطب منطقهای، درگیریهای امنیتی و نظامی در چند جبهه همزمان و الزامات نقش میانجیگری میان ایران و آمریکا، میتوان نتیجه گرفت که پاکستان در شرایط کنونی از ظرفیت لازم برای ورود عملیاتی به هیچ مسئله جدیدی در منطقه برخوردار نیست. حداکثر واکنشی که از این کشور قابل انتظار است، در سطح مواضع سیاسی، صدور بیانیهها و محکومیتهای دیپلماتیک باقی خواهد ماند و بعید است این مواضع به اقدام میدانی یا عملیاتی تبدیل شود. بر این اساس، توصیه میشود در ارزیابیهای راهبردی، کنشهای اخیر پاکستان بیشتر در چارچوب مانورهای سیاسی و تلاش برای حفظ موازنه منطقهای تحلیل شود تا نشانهای از آمادگی برای مداخله عمل.
کد خبر 1070370
-
مرکز وابسته به سفارت فرانسه در تهران پلمب شد + جزئیات
-
مسیر خروج ترامپ از جنگ باریک تر شد؟ | چرا روایت کاخ سفید از جنگ زیر سئوال رفت؟
-
چین چگونه شوک نفتی جنگ ایران را جذب کرد؟
-
پاکستان در منطقه چه خواهد کرد؟
-
رشادت نیروهای پای لانچرها؛ از جانبازی تا شهادت با هدف قرب به خداست
-
شباهت عجیب عمو فیتیلهایها به پدر ترانه علیدوستی! | ببینید
-
خبر درگذشت امیر نوری از شایعه تا واقعیت | مهران غفوریان چه گفت؟ | ببینید
-
تارتار،بشار رسن را برای پرسپولیس میخواهد؟ | پایان قرارداد با باشگاه ازبکستانی
-
این دو خودرو بیشترین کاهش قیمت را ثبت کردند؛ افزایش قیمت متوقف شد | جدول قیمت ها
-
واکنش سرمربی تیم امید بعد از تساوی: چینیها به بازی خشن علاقه داشتند!
-
پایان ژست «دموکراسیخواهی» آمریکا و توسعه «فساد» درجهان
-
آماده شدن طرح ایران برای پاسخ سنگین و غافلگیرکننده به حملات | سطح آمادگی نظامی ایران به بالاترین حد رسیده است
-
برای سربازی به فجرسپاسی نمیروم | فوتبالم را در پرسپولیس تمام میکنم
-
فوری؛ تهدید تند و بیسابقه: ترکیه و پاکستان دخالت کنند آنها را هم مانند عربستان ادب خواهیم کرد!
-
آقای بازیگر در آستانه ۸۰ سالگی: روزی ۴۰ تا چای با دویست قند میخورم و هیچ مریضی ندارم
-
خلبان ایرانی اف۱۴؛ خلبان آمریکایی یا سرعت نمیفهمد یا ارتفاع | نظر متفاوت درباره برتری قدرت هوایی
-
نگهداری گیاه پتوس در منزل ؛ برای رشد گل پتوس چی خوبه؟
-
استقلال رسماً سراغ گزینه پرسپولیس رفت | آغاز مذاکره جدی برای انتقال در نیم فصل
-
فوری| آغاز حملات؛ انفجارهای شدید عربستان را لراند
-
اشتباه سادهای که کارت سوختتان را از کار میاندازد
-
خبر خواهر امیر نوری از وضعیت برادرش در بیمارستان
-
هشدار صریح یمن به ترکیه و پاکستان + ویدئو | نه التماس می کنیم نه از کسی کمک می خواهیم
-
فوری؛ تهدید تند و بیسابقه: ترکیه و پاکستان دخالت کنند آنها را هم مانند عربستان ادب خواهیم کرد!
-
هشدار ترکیه به عربستان درباره وارد به جنگ با ایران | شرایط جدیدی برای مصالحه بین ایران و آمریکا پیشنهاد شده است